Πώς τη βιώνει ο έφηβος, πώς προσεγγίζεται από τον παιδίατρο και την οικογένεια. Η Δρ Ελένη Κωτσή μιλάει στο iatronet.gr για ένα ευαίσθητο θέμα που απαιτεί γνώση, κατανόηση και υποστήριξη.
Η εφηβεία συνοδεύεται από έντονες σωματικές και ψυχολογικές αλλαγές, που καλείται ο νέος να διαχειριστεί σε αυτή την περίοδο μετάβασης. Ένα μέρος των εφήβων αντιμετωπίζει προκλήσεις αναφορικά με την ταυτότητα φύλου και τον βαθμό συμφωνίας της με το βιολογικό του φύλο.
Η Δρ Ελένη Κωτσή, Παιδίατρος, διδάκτωρ του Τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ, μιλά στο iatronet.gr για ένα σύνθετο ζήτημα που απαιτεί γνώση, αναγνώριση, κατανόηση, ψύχραιμη προσέγγιση και συνεργασία μεταξύ επαγγελματιών υγείας και οικογένειας. Αφορμή είναι η επιστημονική εκδήλωση με θέμα «Δυσφορία φύλου – Από την κατανόηση στην υποστήριξη – Ο ρόλος του παιδιάτρου» που διοργανώνεται στις 8 Ιουλίου στην Κατερίνη, υπό την αιγίδα της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Επαγγελματιών Παιδιάτρων.
Ταυτότητα φύλου, ασυμφωνία και δυσφορία φύλου
Ασυμφωνία φύλου υπάρχει όταν η ταυτότητα φύλου –η εσωτερική αίσθηση που έχει το άτομο για το φύλο του- δεν συμφωνεί με το βιολογικό του φύλο. Οι ψυχολογικές συνέπειες της ασυμφωνίας στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες ορίζονται ως δυσφορία φύλου.
«Ένα κορίτσι μπορεί εσωτερικά να αισθάνεται αγόρι και το ανάποδο. Εμείς ιατρικά βλέπουμε τις ψυχολογικές συνέπειες αυτής της ασυμφωνίας, που μπορεί να εκδηλωθούν με άγχος, κατάθλιψη, διαταραχή στη συμπεριφορά, αυτοτραυματισμούς ή και αυτοκτονικό ιδεασμό», αναφέρει η κ. Κωτσή και συμπληρώνει: «Δευτερογενώς, μπορεί να επιφέρει επιθετικότητα ή παραβατικότητα αυτών των παιδιών, ως συνέπεια μιας διαδικασίας bullying στην οποία υποβάλλονται».
Πώς βιώνεται από τους εφήβους
Το άτομο αρχίζει να αισθάνεται την ασυμφωνία στην εφηβική ηλικία και να την αντιλαμβάνεται με διάφορους τρόπους. «Κάποια κορίτσια δυσφορούν όταν μεγαλώνει το στήθος τους ή όταν έρχεται η περίοδος. Κάποια αγόρια, αντίστοιχα, ζορίζονται όταν βαθαίνει η φωνή τους ή όταν βγάζουν τρίχωση», εξηγεί η παιδίατρος και προσθέτει πως και στα δύο φύλα εκδηλώνεται συχνά με την άρνησή τους να βγαίνουν φωτογραφίες, να συμμετέχουν σε κοινές αθλητικές δραστηριότητες ή να κάνουν ντους με παιδιά του ίδιου φύλου. Μια πιο σοβαρή και επικίνδυνη εκδήλωση είναι ο αυτοτραυματισμός: «Κάποια παιδιά, επειδή δεν μπορούν να ισορροπήσουν, δυσκολεύονται να το μοιραστούν ή να το διαχειριστούν, τραυματίζουν τον εαυτό τους».
Ο παιδίατρος σε ρόλο-κλειδί
Ο παιδίατρος, που παρακολουθεί την υγεία του παιδιού, τη νευροανάπτυξη και τη συναισθηματική του εικόνα, είναι ο πρώτος που μπορεί να αντιληφθεί, να αναγνωρίσει και να διαχειριστεί μια τέτοια κατάσταση. «Είναι τέτοια η σχέση του Έλληνα παιδιάτρου με την οικογένεια, που ουσιαστικά γινόμαστε μέλος της. Πολλές φορές μπορεί το παιδί πιο εύκολα στην εφηβική ηλικία να εκμυστηρευτεί κάτι σε μας, απ΄ ότι στην οικογένεια την ίδια», παρατηρεί η κ. Κωτσή.
Τέσσερις λέξεις και έννοιες καθορίζουν τη διαχείριση από τον γιατρό στη συνέχεια: Αναγνώριση, ψυχραιμία, επιστημονική προσέγγιση και αγάπη. «Όταν ο παιδίατρος αντιληφθεί ότι κάτι συμβαίνει, πρέπει ευθέως και χωρίς εντάσεις να μιλήσει με τους γονείς, αν εκείνοι δεν το έχουν αντιληφθεί. Αν το έχουν αντιληφθεί, στο ίδιο πνεύμα πρέπει να εξηγήσει στους γονείς ότι η δυσφορία φύλου δεν μετριέται με τεστ, δεν καθορίζεται και δεν σημαίνει ότι κάτι έχουν κάνει λάθος στη διαπαιδαγώγηση του παιδιού», επισημαίνει, προσθέτοντας: «Είναι μια κατάσταση η οποία μπορεί να είναι ακόμη και παροδική και σε πολλά παιδιά να υποστραφεί, με την κατάλληλη στήριξη του εφήβου και της οικογένειας».
Ο παιδοψυχίατρος εισέρχεται ως νέος κρίκος στην αλυσίδα της συνεργασίας, στην οποία ο παιδίατρος διατηρεί τον συντονιστικό ρόλο. Μεταξύ άλλων, έχει την ευθύνη να ενδυναμώσει τη θέση του παιδιού και της οικογένειας στον κοινωνικό περίγυρο. «Αυτά τα παιδιά και πολλές φορές και οι οικογένειές τους, συχνά υποβάλλονται σε μια διαδικασία bullying, περιθωριοποίησης. Ως αποτέλεσμα, είναι πιο ευάλωτα στο να αναπτύξουν πιο παραβατικές και επιθετικές συμπεριφορές τα ίδια», υπογραμμίζει.
Επηρεάζεται από κοινωνικούς παράγοντες;
Παίρνοντας θέση σε μια δημόσια συζήτηση που προσεγγίζεται από διαφορετική οπτική γωνία εντός της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και της κοινωνίας, η κ. Κωτσή αναφέρεται στο ενδεχόμενο η δυσφορία φύλου να είναι αποτέλεσμα μιμητισμού, σε ένα μέρος των εφήβων που την εκδηλώνουν. «Νευροαναπτυξιολογικά, μέχρι την ηλικία των 24 ετών, υπάρχει μια ανισορροπία εγκεφαλικών κέντρων, που αφορούν στη μίμηση, στον αυθορμητισμό και στην κριτική ικανότητα του ατόμου και δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμη. Ο έφηβος συχνά λειτουργεί χωρίς φίλτρο και πάνω σε αυτή την ανισορροπία μπορεί να μιμηθεί δυσφορία που δεν βιώνει ουσιαστικά», υποστηρίζει και προσθέτει: «Δεν ερχόμαστε εδώ για να κάνουμε αντιπαράθεση. Θέλουμε να ανοίξουμε τον κοινωνικό διάλογο στην εφηβεία, στην επιστημονική κοινότητα, στους γονείς, να ευαισθητοποιήσουμε και να δώσουμε το κίνητρο στα παιδιά να καταλάβουν να μπορούν να πουν αυτό που θέλουν».
Οι στόχοι της εκδήλωσης, που θα γίνει το βράδυ της Τετάρτης, 8 Ιουλίου, στην Παραλία Κατερίνης, συμπυκνώνονται στο σύνθημα που τη συνοδεύει: «Αναγνωρίζω – Αποδέχομαι – Αγκαλιάζω». «Η ενημέρωση γεννά κατανόηση, η κατανόηση και η αγάπη δημιουργεί στήριξη. Αυτό το μήνυμα θέλουμε να στείλουμε», καταλήγει.
